اهميت اوقات فراغت جوانان

«بار الها، اوقات فراغت من را در راستاى هدف خلقت قرار ده»[1]

امام سجاد ـ عليه السلام ـ

«از آن جا که انسان جامعه صنعتى امروز، پاسخى براى پرسش هاى بنيادين خود درباره هستى و مفهوم زندگى نيافته است، لذا از برابر همه آن ها مى گريزد و خود را با هيجانات روزمره مشغول مى کند.»[2] (ژان فوراستيه)

رهنمودهای عملی برای استفاده از اوقات فراغت :

از آنجایی که در تعریف اوقات فراغت به علاقه و استعداد فرد اشاره شد برای پرکردن اوقات فراغت فرزندان باید به علاقه آنها توجه کرد و با اجبار به رشته ای سوق داده نشوند . بهتر است فرد در این اوقات با خیالی آسوده و با علاقه و میل خود فعالیتی را انتخاب کند تا به بهترین شکل آن را به پایان ببرد . بنابر این در مورد پرکردن اوقات فراغت کودکان و نوجوانان باید از تحمیل فعالیت دلخواه خودمان به آنان بپرهیزیم . از سرگرمی ها و فعالیت های متنوع استفاده شود ...............

نگاهی گذرا به اوقات فراغت

دبيركل اتحاديه انجمن هاي اسلامي دانش‌آموزان: اوقات فراغت بستر مناسبي براي بروز خلاقيت‌ها و نوآوري‌هاست

دبيركل اتحاديه انجمن هاي اسلامي دانش آموزان با بيان اينكه اوقات فراغت همواره بستر مناسبي براي بروز خلاقيت‌ها و نوآوري‌هاست، گفت: دانش‌آموزان در اوقات فراغت آزادانه مي انديشند و در حل مسائل گوناگون از تفكر خلاق بهره مي گيرند...........

توجهی به اوقات فراغت و افزایش انحرافات اجتماعی

اوقات فراغت، مكمل نظام تعلیم و تربیت

 
 كلمه‌ «فراغ» یا «فراغت» در زبان‌ محاوره‌ و ادبیات‌ عامه‌، دارای‌ چندمعنی‌ متفاوت‌ است‌; یك‌ معنی‌ آن‌، فارغ‌ بودن‌، فراغت‌ داشتن‌ و بیكاری‌است‌.
 معنی‌ دیگر آن‌ خلاف‌ «شغل» است‌; یعنی‌ دست‌ كشیدن‌ از كار، به‌پایان‌ رساندن‌ امری‌، رها شدن‌ و رهیدن‌ از كاری‌ و خالی‌ شدن‌ ازكوششی‌ و معنی‌ آخر آن‌ در تركیب‌ «فراغ‌ بال‌»، آسودگی‌ خاطر و آسایش‌است‌ كه‌ در برابر رنج‌ و سختی‌ به‌ كار برده‌ می‌شود.
 از لحاظ لغوی‌، فراغت‌ و فراغ‌ (هر دو به‌ فتح‌ اول‌) دو مصدر عربی‌هستند كه‌ در معنی‌ آسایش‌، آسودگی‌، آرامش‌، ضد گرفتاری‌، خالی‌شدن‌، تهی‌ شدن‌، فارغ‌ شدن‌ و راحت‌ شدن‌ بكار می‌روند.

نقش والدین در برنامه ریزی اوقات فراغت

برنامه ریزی والدین برای اوقات فراغت باید با مشورت و نظر خود فرزندان صورت گیرد، نه فقط با اعمال نظر والدین زیرا در غیر این صورت، مهم ترین مشخصه مفهوم اوقات فراغت، یعنی نبود الزام، کمرنگ می شود و در نتیجه کارکردهای مطرح شده جایگاه خود را از دست می دهند. آن چه در این زمینه اهمیت دارد، توجه دادن والدین به این امر است که آن ها باید همواره نقش راهنما داشته، فرزندان را با توجه به علائقشان در جهت رشد و پرورش استعدادهایشان یاری کنند. از آن جا که بسیاری از خانواده ها توان استفاده از امکانات عرضه شده همچون کلاس ها و اردوهای مختلف تفریحی – آموزشی را ندارند، راه کارهای زیر می-تواند بهره وری فرزندان آنان را از اوقات فراغت تا حدودی افزایش دهد:

اهمیت اوقات فراغت

استفاده صحیح از اوقات فراغت

بیکاری، تنهایی، نداشتن تحرک و فعالیت، نداشتن سرگرمی هایی که توجه و علاقه نوجوان را به خود جلب کند، از عوامل ایجاد انحراف و بزهکاری در نوجوانان است. در این سنین نوجوانان از انرژی زیادی برخوردارند که باید به گونه یی سالم مصرف شود و در وجود آنها انباشته نشود. از این رو باید به تناسب امکانات خانواده تدابیری اندیشیده شود که نوجوان اوقات فراغت خود را بویژه در ایام تعطیل تابستان در راههای مفید و سالم مصرف کند. ورزش، کوهنوردی و سرگرمی های علمی در این دوران مفیدند.

تحقیقی که درباره عده یی از دانش آموزان بزهکار صورت گرفته است، نشان می دهد که بیش از نیمی از داشن آموزان به ورزش بی علاقه بوده اند. گسترش مراکز ورزشی و تشویق و ترغیب نوجوانان از سوی والدین برای شرکت در گروه های ورزشی سالم و کنترل شده، در این دوران بسیار مفید و ضروری است.

بعضی خانواده ها که از امکاناتی بیشتر برخورداند، می توانند لوازمی از قبیل کامپیوتر در اختیار فرزندان خود قرار دهند که هم اوقات فراغت آنها را پر کند و هم به آموزش آنها کمک کند.

آموختن تعمیر لوازم الکترونیکی، اشتغال به باغبانی، پرورش حیوانات خانگی در بعضی مناطق، کار و هنرهای دستی دیگر برای نوجوانان بسیار مفید است، همچنین مشارکت در فعالیت های اجتماعی و بویژه کارهای عام المنفعه و نیکوکارانه (همراه با کنترل) برای نوجوانان که روح ارزشگرای آنها را ارضا و پرورش می دهد، عادت دادن فرزندان به مطالعات سالم و سازنده از همان دوران کودکی بسیار مفید و ثمربخش است.

تقویت روحیه علمی و حماسی درسلامت روحی و اخلاقی نوجوانان بسیار موثر است. پدر و مادر باید در انتخاب کتاب نظارت داشته باشند تا فرزندانشان به دام کتابها و مجله های فاسد و گمراه کننده نیفتند اما درکنار مطالعه باید به فراگیری مهارتهای علمی نیز توجه کرد تا هم مطالعه برای فرد خسته کننده و ملال آور نباشد و هم استعدادهای او در زمینه های گوناگون رشد کند.

فراگیری این قبیل مهارتها برای زندگی آینده افراد بسیار مفید است. سرگرمی هایی که شعله های هوس و شهوت را در نوجوانان دامن می زند، بسیار مضر و خطرناک است.

این سرگرمی ها جو فکری و روحی آنها راآلوده می کند و زمینه را برای انحراف اخلاقی او فراهم می سازد؛ استفاده از موسیقی مبتذل و ترانه های محرک هم از این گونه است، بویژه نوجوانان زمینه بسیار آماده برای این نوع تحریکات دارند و گاهی کوچکترین عامل هیجانات شهوانی شدیدی در او ایجاد می کند. موسیقی نامناسب، کتابها و نشریات محرک به تخیل نوجوان دامن می زند و خیال و شهوت را درهم می آمیزد و آنها را از لحاظ روحی در شرایطی خطرناک قرار می دهد. جوامعی که این قبیل چیزها را دراختیار نوجوانان قرار می دهند، بیشترین مشکل را در ارتباط با نوجوانان دارند. گسترش خشونت، اعتیاد، بزهکاری، جنون های جنسی، تجاوز به کودکان و … از رایج ترین نابسامانی ها درکشورهای غربی است.

برای جلوگیری از رواج این گونه سرگرمی های مخرب باید چه کرد؟ فقط منع که ممکن نیست. باید برنامه سالمی برای پر کردن اوقات فراغتت نوجوانان داشت. هرخانواده به تناسب امکانات خود باید اشتغالات و سرگرمی های مفید برای فرزندان و نوجوانان خود در نظر بگیرد تا هم از فساد ناشی از بیکاری و بطالت در امان باشند و هم مهارت ها و آموزشهای مفیدی را که به درد زندگی آینده آنها میخورد فراگیرند.

نکته دیگری را نیز در این زمینه باید مورد توجه قرار داد، پرخوری، زیاده روی در استفاده از غذاهای مقوی و پرانرژی، استفاده از غذاهای محرک، خواب و استراحت بیش از اندازه، برخورداری از رفاه زیاد (رفاه زده و راحت طلب بارآمدن) از جمله عواملی هستند که نیروهای اضافی را در بدن نوجوان انباشته می کنند و زمینه را برای تحریکات مداوم جنسی فراهم می سازد.

نتیجه آنکه داشتن زندگی پرتحرک و مثبت و هدفدار و پرهیز از تنهایی و بیکری و بطالت برای سلامت روانی و اخلاقی نوجوانان بسیار لازم و ضروری است.

اوقات فراغت یکی از حقوق اساسی کودکان است

 

 اوقات فراغت زمانی است که کودک باید آزادانه به انجام فعالیت‌های مورد علاقه خود بپردازد. تنظیم زمان و فراهم کردن اوقات فراغت برای کودکان به‌عهده بزرگسالان است.

برخورداری از اوقات فراغت، یکی از حقوق اساسی کودکان است، در ماده ۳۱ پیمان‌نامه حقوق کودک براین اساس تأکید شده است: (دولت‌های عضو، حق کودک را برای داشتن اوقاع فراغت، آرامش، پرداختن به بازی و فعالیت‌های تفریحی مناسب با سن کودک و مشارکت آزادانه در زندگی فرهنگی و هنری احترام می‌گذارند و آن را اشاعه می‌دهند و فراهم ساختن فرصت‌های برابر فعالیت‌های فرهنگی و هنری و تفریحی را تشویق می‌کنند).

بهره ‌مندی از اوقات فراغت برای همه انسان‌ها به ‌ویژه کودکان به ‌دلایل زیر اهمیت اساسی دارد:

اوقات فراغت در ایران

همان طور كه گفتیم اوقات فراغت ، فرصت مناسب و فرجه ی خوبی است برای بهتر زندگی كردن و رسیدن به هر آنچه از خود انتظار داریم . اما فكر می كنید چند درصد از ایرانی ها از اول هفته  برای تعطیلی آخر هفته شان برنامه ریزی می كنند ؟ چند درصد ایرانی ها اگر روز چهارشنبه ازشان بپرسی  : "آخرهفته چی كاره ای ؟ " جواب می دهند :" حالا ببینیم چی میشه " ؟ این همه بی برنامگی برای یك روز و نیم در هفته ! این همه باری به هرجهت و خود را به پیشامد ها سپردن برای 144 ساعت در هفته و 1728ساعت در سال ! گاهی یك زندگی با یك ساعت عمل مفید و فكر عمیق متحول می شود ، آن وقت چطور می شود به سادگی از 1728 ساعت آن گذشت ؟

ما در كشورمان نسبت به مقیاس جهانی ، اوقات فراغت بیشتری داریم :

- "متوسط زمان اوقات فراغت در ایران ، 90روز درسال ودر جهان ، 80 روز در سال می باشد .

 - میانگین ساعت فراغت جهانی 5ساعت است كه در ایران 23/5ساعت می باشد ." (4)

آیا لازم است ایران كه كشوری جوان است، ساعاتی بیشتر از دیگر كشورها اوقات فراغت داشته باشد ؟ آیا این همه تعطیلی فصلی و بین التعطیلی و وصل كردن وسط هفته به آخر هفته و قس علی هذه لازم است ؟ آیا نباید برنامه ریزی دقیق تر و هدفمندتری برای این اوقات انجام داد؛ تا تبدیل به اوقات مفید و مولد شود ؟ آیا به سمت فراغت های غربی پیش نمی رویم ؟ چقدر توانسته ایم فراغت بومی را ترویج دهیم ؟

این را شما بگوئید ، كاربران عزیز تبیانی !

از اوقات فراغت تان بگویید . از تجربه های جوانی و شور و حال تان بگوئید . بگوئید ، تا تجربه شود و از هم بیاموزیم و یادبگیریم .

پی نوشت ها :

1- سوره ی الشرح، آیه ی 7

2- اصول کافی ، جلد 8

3- صحیفه ی سجادیه، دعای 11

4- جلالی فراهانی ، مجید :مدیریت اوقات فراغت وورزشهای تفریحی ،تهران ،انتشارات دانشگاه تهران ،1387.

فراغت ، مال این روزهاست ، نه مال آن روزهای پرمشغله ی گذشته كه نان صبحانه را می پختند و آتش غذا را می ساختند و آب آشامیدنی را از سرچشمه می آوردند . فراغت ، مال این روزهای لوله كشی شده و ماشینی و مایكروویوی است . 

توسعه ی تكنولوژی و جای گزینی آن به جای نیروی انسانی ، فرصتی برای انسانها ایجاد كرد تا بتوانند اوقات خود را آن جور كه دلشان می خواهد استفاده نمایند.

جامعه‌شناسان ، اوقات فراغت را لحظه‌هایی می‌دانند كه فرد ، فارغ از كار و مسئولیت ، آن را بر اساس تمایل شخصی خود تنظیم می‌كند ؛و برنامه آن در مورد هركس متفاوت است و به  سلیقه ، نیازهای روحی، سن و توان مالی فرد بستگی دارد.

ولی آنچه جای تامل دارد این است كه لحظه لحظه ی "اوقات فراغت" در جامعه ی امروز،  نشان دهنده ی  "فرهنگ" جامعه است. به این معنی كه چگونگی گذراندن اوقات فراغت افراد یك جامعه ، تا حد بسیاری معرف ویژگی‌های فرهنگی و میزان توسعه‌یافتگی آن جامعه است.

 بنابراین اگر طرح و نقشه ی زندگی و كار جوانان با برنامه‌هایی كه برای اوقات فراغت خود تنظیم می‌كنند، مغایرت داشته باشد و یا تفریحات و فعالیت‌های فراغتی آنها با هنجارهای فرهنگی در تضاد ‌باشد ،  اوقات فراغت به یك مشكل اجتماعی بدل خواهد شد.

تا حالا از این زاویه به وقت های بیكاری نگاه كرده بودید ؟ احتمال می دادید همین ساعت های فراغت از كار و درس ، آینه ی فرهنگ جامعه شود ؟ می بینید ! زندگی خوبه ، ولی به این راحتی ها هم نیست . ما باید در مقابل لحظه لحظه ی عمرمان جوابگو باشیم . حتی زمانی كه دلمان می خواهد آرام و بی خیال روی تخت خوابمان مقابل كولرگازی چرت بزنیم و به هیچ چیز و هیچ كس فكر نكنیم .همین می شود ساعات خواب جوانان مسلمان ایرانی ! انگار هیچ رقم نمیشود بی خیال قاعده و قانون زندگی شد . خوب زندگی یعنی همین . نفس به نفس ، عمری است كه ناجوانمردانه می رود و التماس و زاری هم موثر در برگشتش نیست .

اوقات فراغت ، یعنی لحظه‌هایی كه مال خودمان است. مال خود خودمان. مثل یك بوم سفید نقاشی كه رنگ و تصویرش را برحسب سلیقه ی خودمان انتخاب می كنیم و می كشیم . رنگ هایی متنوع و زیبا ، به وسعت تمام زیبایی های جهان ، اما در وقتی محدود . یعنی ساعت‌های زندگی ما‌ن آن‌قدر نیستند كه بشود به  راحتی از دستشان داد .

فراغت ، بخشی از ساعات ارزشمند عمر انسان است که نباید به بطالت و سردر گمی از بین رود. خداوند متعال درخطابی به پیامبر اكرم (ص) می فرماید:

«فإذا فرغت فانصب؛ ای پیامبر هنگامی که از کار مهمی فارغ می شوی، به مهم دیگری بپرداز.» (1)

یعنی نمی شود به بهانه ی اوقات فراغت هر كاری ‌بكنیم ، هر جایی برویم و سر ساعت‌های زندگی‌مان هر بلایی كه می‌خواهیم بیاوریم

پيامبر (ص) : دو نعمت است که بسياري از مردم با آنها آزموده مي شوند : فراغت و تندرستي .

بيش از سه ماه است که سال جديد آغاز شده و روزها و شبها به صورت متوالي سپري مي شود . تابستان شروع شده است  ، فصلي که تقريباً اکثر مردم فرصتهاي بسيار در اختيار دارند ، در اين فصل بحث اوقات فراغت مطرح است و اهميت برنامه ريزي براي آن .

به اعتقاد جامعه شناسان فراغت تجربه اي است که فرد هنگام رهايي از الزامات کار روزانه بر اساس تمايلات و رهيافتهاي شخصي و مشارکت داوطلبانه متناسب با نياز و ذوق خود انتخاب مي کند تا جسم ، فکر و شخصيت او رشد و پرورش يابد . گذران اوقات فراغت به شکل هدفمند ،‌اصولي و برنامه ريزي شده از ضروريات زندگي امروزي انسان است و دگرگوني جوامع بشري ، توجه به چگونگي بهره گيري از اوقات فراغت را از اهميت بسزايي برخوردار کرده است .

هر چند با شروع فصل تابستان و اوقات فراغت همه نظرها سوي کودکان و نوجوانان جلب مي شود ، اما در اين ميان اوقات فراغت زنان خانه دار مسأله مهم و در خور توجه است . زن در خانواده محور کليدي است ، زنان پايه هاي اصلي شکل گيري يک خانواده سالم هستند و نقش انکار ناپذير در حفظ سلامت روان بقيه افراد خانواده را دارند .

از اين نظر بسياري از زنان خانه دار خارج از مشغله هاي روزانه و کار بيرون از خانه ، ساعت هاي بسياري را در تنهايي خود بدون داشتن برنامه اي از پيش انديشيده شده مي گذرانند ، براي آنها تلويزيون يعني فيلم و سريال ، در تمام روزهاي بيکاري ، يعني خريد و بالا و پايين کردن مغازه ها ... ، اما حکايت اوقات فراغت زنان به همين جا ختم نمي شود ، خيلي وقت ها فراغت يعني تنهايي ، يعني فکر و خيال !

نتايج يک تحقيق نشان مي دهد که بسياري از زنان خانه دار از اوقات فراغت خود احساس رضايت نمي کنند . بر اين اساس افسردگيهايي که دامنگير زنان خانه دار مي شود ناشي از احساس بطالت در گذران عمر آنهاست . در هر حال به اعتقاد بسياري از کارشناسان روانشناسي اجتماعي ، زنان خانه داري که نمي توانند از اوقات بيکاري خود استفاده ي بهينه داشته باشند ، بيشترين آسيب هاي رواني را مي بينند و با احساس نوعي ناامني رواني به سوي افسردگي و در موارد حادتر خودکشي ، پيش مي روند . بر اين اساس احساس ناامني رواني و افسردگي هاي اين چنيني تأثير بسياري بر جسم و روح اين گروه از زنان مي گذارد ، تا جايي که مي تواند به طلاق و فروپاشي نظام خانواده ها منجر شود . به اعتقاد کارشناس روانشناسي اجتماعي، سلامت رواني زنان خانه دار در گرو برنامه ريزي براي همين ساعت ( اوقات فراغت ) است ، چرا که انها بقيه وقت خود را به نوعي مشغول هستند و فرصت فکر کردن به مسائل ديگر را ندارند ، ولي وقتي از کارهايشان فراغت پيدا مي کنند تازه فرصتي دست ميد هد که درباره خود و ديگران فکر کنند ، تا زماني که براي پر کردن اين ساعتها که مدت آن کم هم نيست فکري نشده و برنامه شخصي ارائه نشود ، سلامت رواني که يکي از مظاهر نهادينه شدن جامعه سالم است ،‌عينيت نمي يابد . کارشناس روانشناس اجتماعي معتقد است سختي ها و دشواري هاي زندگي به تنهايي هرگز قادر نيستند زنان خانه دار را افسرده و مأيوس کنند ، بلکه نداشتن برنامه مدون براي ساعات فراغت و تغيير در سرنوشت خود است که استرس را به جان آنها مي اندازد . اگر شرايط به گونه اي باشد که زنان خانه دار احساس کنند در سرنوش کانون خانواده تأثير گذارند ، زندگيشان پر از لذت و شادي مي شود .

به اعتقاد يک کارشناس جامعه شناس ، گذارن اوقات فراغت براي زنان خانه دار و شاغل باعث افزايش بهره وري ،‌ بهداشت رواني ، روحيه شادابي ، نشاط و همچنين کاهش بيماريهاي زنان وطلاق مي شود ، اين کارشناس معتقد است اوقات فراغت به عنوان يکي از شاخصهاي رفاه اجتماعي مطرح است که استفاده درست و مناسب از آن در افزايش بهره وري ، کارآيي ، بهداشت رواني بسيار مؤثر است ، همچنين در نظر گرفتن زماني در طول روز براي گذراندن اوقات فراغت به افزايش کيفيت زندگي نيز کمک مي کند

تفریحاتی که می توان اوقات فراغت را با آنها پر کرد

الف) برای کوچکترها (گروه سنی الف، ب، جیم):
بازی های کودکانه:  هفت سنگ، گرگم به هوا، استوپ هوایی، قلعه بازی، خاله بازی، نون بیار کباب ببر، قایم باشک، لی‌لی، خروس جنگی، اوستا بازی، الک دولک و کلی بازی های دوران بچگی که همه‌اش، هم باعث شادی است و هم باعث سلامت بدن. راستی چه اشکالی دارد هر از گاهی بزرگترها هم با بچه‌ها از این بازی‌ها بکنند؟

تفریحاتی سالم برای تمام گروه‌های سنی 
اوقات فراغت ترکیبی‌ای است چند پهلو. باید گفت اوقات فراغت از چی؟ اوقات فراغت از کار. اوقات فراغت از خواب. اوقات فراغت از خانواده. اوقات فراغت از تحصیل و یا اوقات فراغت از خیلی چیزهای دیگر. هرکسی برای زندگی‌اش برنامه ای دارد. وقتی برای کار. وقتی برای با خانواده بودن. وقتی برای عبادت و وقتی برای تفریح و سرگرمی. عقل اینطور حکم می‌کند.  پس برای یک انسان با برنامه، اوقات فراغتی نمی ماند. البته در این دوره و زمانه به همان وقتی که برای تفریح و سرگرمی کنار گذاشته می شود می گویند اوقات فراغت(که به نظر بنده کمی غلط است). ولی چاره چیست. پس سوالمان می شود اینکه بهتر است اوقات فراغت(البته من اصلا این کلمه را قبول ندارم) مان را چگونه پر کنیم؟

نگاهي به طرح سازمان ملي جوانان براي ساماندهي اوقات فراغت

با فرارسيدن دوباره فصل تابستان، بحث اوقات فراغت هم آغاز شده است و مسئولان ميليون‌ها نوجوان و جوان را با وعده‌هايي به آينده اميدوار كرده‌اند. اين در حالي‌ است كه در بررسي‌هاي سازمان ملي جوانان، نارضايتي حدود يك سوم جوانان كشور از برنامه‌هاي اوقات فراغت و تنها رضايت 35 درصد پسران و 22درصد دختران از نحوه گذراندن اوقات فراغت گوياي اين امر است كه مسئولان هنوز نتوانسته‌اند برنامه‌اي موفق در اين زمينه داشته باشند. و اين در شرايطي است كه 5/69 درصد پسران و 7/61 درصد دختران، دولت را مسئول اصلي تدارك برنامه‌هاي اوقات فراغت مي‌دانند. از سوي ديگر تحقيقات اجتماعي نشان مي‌دهد كه يكي از عوامل مهم بزهكاري در جوانان، خالي بودن اوقات فراغت آنهاست و به ويژه در اين ايام است كه زمينه‌هاي بزهكاري اجتماعي شكل مي‌گيرد. بنابراين برنامه‌ريزي در اين زمينه مكمل برنامه‌هاي رسمي تربيتي جوانان است. بر اساس بررسي‌هاي انجام شده مهم ترين نيازهاي فراغتي جوانان به ترتيب شامل گردشگري‌، مشاركت‌هاي اجتمايي، فعاليت‌هاي ورزشي، هنري، فرهنگي، ديني، مطالعه و كتابخواني، مهارت‌آموزي و آموزش زبان خارجي و رايانه است. شيوه گذراندن اين اوقات به دو نوع فردي فعال و غيرفعال و گروهي تقسيم مي‌شود كه جوانان ايراني بيش‌تر شيوه گذراندن اوقات فراغت به شيوه فردي غير فعال همچون تماشاي تلويزيون را انتخاب مي‌كنند. به گونه‌اي كه تماشاي تلويزيون با 82 درصد بيش‌ترين سهم را در گذراندن اوقات فراغت جوانان داشته است. داشتن روحيه انزواطلبي، خستگي و دغدغه‌ها از عوامل گرايش جوانان به گذراندن اوقات فراغت به شيوع فردي غيرفعال است.

تحقيقات سازمان ملي جوانان نشان مي‌دهد عليرغم گستردگي جمعيت جوانان كشور و تنوع تقاضاها، امكانات اوقات فراغت تنها پاسخگوي 20 درصد تقاضاي جوانان است. اين امر باعث شده عليرغم تلاش‌هاي صورت گرفته، 80 درصد جوانان و دانش‌آموزان از نحوه گذراندن اوقات فراغت خود راضي نباشند و 89 درصد آنها توزيع امكانات را ناعادلانه و 79 درصد نيز برنامه‌ها را ناكافي بدانند.

در اين بين 71 درصد جوانان معتقدند كه اوقات فراغت آنها به بطالت مي‌گذرد، 80 درصد برنامه‌هاي دولت را در امر اوقات فراغت جوانان را مطلوب نمي‌دانند و 89 درصد از بي‌عدالتي در توزيع ناعادلانه امكانات عمومي براي گذراندن اوقات فراغت شكوه مي‌كنند.

اين آمار در حالي مطرح مي‌شود كه كسي نمي‌تواند منكر نقش بزرگ دستگاه‌ها و سازمان‌ها به ويژه سازمان ملي جوانان به عنوان متولي امور جوانان در اين زمينه باشد؛ آن‌هم در حالي كه 33 درصد جوانان از فعاليت نهادهاي دولتي ناراضي‌اند. در اين شرايط رسانه‌هاي صوتي و تصويري با 5/23‌درصد، مطالعه با 7/22‌درصد و استراحت با 7/15‌درصد، بيش‌ترين فراواني را در پر كردن وقت آزاد جوانان به عهده دارند و 8/62‌درصد از جوانان اوقات فراغت خود را درون خانه و در تنهايي و به صورت فردي مي‌گذرانند.

شايد از همين رو و به منظور فراهم ساختن زمينه‌هاي لازم جهت رشد، ارتقا و توانمندسازي جوانان و پاسخگويي به نيازهاي اساسي اين قشر مهم و آينده‌ساز، سندي تحت عنوان «سند برنامه جامع ملي ساماندهي امور جوانان» توسط سازمان ملي جوانان تدوين شده است. اين سند به منظور پاسخگويي به نيازهاي واقعي جوانان در گرو بهسازي فرآيند دوره تحول و رشد از كودكي تا نوجواني و بعد از آن چگونگي مشاركت هماهنگ دستگاه‌هاي دولتي و سازمان‌هاي غيردولتي در تقسيم كار ملي به منظور ساماندهي، مديريت و برنامه‌ريزي امور جوانان تدوين شده است. ارتقاء، اعتلا و توانمندسازي نسل جوان كشور و استفاده بهينه از استعدادها و توانايي‌هاي آنان در توسعه كشور را مي‌توان هدف كلي برنامه ملي ساماندهي امور جوانان دانست كه بخشي از آن نيز به ساماندهي اوقات فراغت جوانان مي‌پردازد.

اولويت‌ها و چالش‌ها

بر اساس برنامه جامع ساماندهي امور جوانان، كارشناسان بايد در امور مربوط به جوانان اولويت‌هايي را مد نظر داشته باشند. اين اولويت‌ها عبارتند از: تقويت هويت ملي و مذهبي جوانان كه در واقع به عنوان زيرساخت برنامه جامع ملي ساماندهي امور جوانان است. توجه به نيازهاي اساسي مانند تأمين سلامت، پرورش، آموزش، توجه به مطالبات جوانان از حكومت، نظام و تأمين فرآيند مشاركت جوانان در امور مربوط به خود و جامعه، توجه به نقش و وظايف نهادهاي مختلف در شكل‌گيري و ارضاي نيازها در فرآيند جواني، پرهيز از هرگونه مداخله در حوزه خصوصي جوانان و محترم شمردن حريم خصوصي، توجه به لزوم برقراري فضاي ايمن اجتماعي كه چنين فضايي براي رشد و توسعه جوانان الزامي است و در نهايت توجه به ويژگي‌هاي رواني جوان. اما در ساماندهي اوقات فراغت جوانان چالش‌هايي نيز پيش روي كارشناسان و مسئولان امر وجود دارد، مشكلاتي نظير فقدان مباني تئوريك منطبق با فرهنگ ديني، اسلامي و ايراني، خلاء موجود در نظام مديريت عاليه در امور مربوط به گذران اوقات فراغت، تصدي‌گري دولت در اجراي برنامه‌هاي مربوط به گذران اوقات فراغت، نامتعادل بودن سهم بخش دولتي، غير دولتي، خصوصي، خانواده‌ها و جوانان، رقابتي نبودن فعاليت‌هاي مربوط به گذران اوقات فراغت و رشد كند صنعت اوقات فراغت و...

اما با توجه به اين مشكلات به نظر مي‌رسد توسعه تشكل‌هاي غيردولتي و نهادهاي مدني در خصوص برنامه‌هاي اوقات فراغت جوانان در طي سال‌هاي اخير، حضور جدي بخش خصوصي در توليد ابزارها و كالاهاي فراغتي، متنوع شدن كالاها و استفاده از شيوه‌هاي مدرن گذران اوقات فراغت از برنامه‌هايي است كه مي‌تواند تاثير مثبتي در رفع چالش‌هاي پيش روي ساماندهي اوقات فراغت جوانان داشته باشد.

اهداف

ساماندهي گذران اوقات فراغت جوانان در چارچوب برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جزء اهداف كلان برنامه ساماندهي اوقات فراغت جوانان است. در كنار اين هدف، ارتقاي كمي و كيفي امكانات فراغتي به منظور بهينه نمودن گذران اوقات فراغت، هماهنگ‌سازي فعاليت‌هاي بخش‌هاي دولتي، عمومي، خصوصي و نهادهاي مدني در رويكردها، تعاريف، مفاهيم و روش‌هاي مربوط به اوقات فراغت، مشاركت موثر جوانان در سياست‌گذاري، تقويت نهاد خانواده، تنوع بخشيدن و خلاقيت بيش‌تر در برنامه‌هاي فراغتي از اهداف اختصاصي اين برنامه است. البته توجه به اين نكته نيز ضروري است كه هرگونه برنامه‌ريزي در زمينه اوقات فراغت جوانان بايد متضمن شناخت اقتضائات، ظرفيت‌ها و انتظارات دوره جواني باشد و هرگونه فعاليت در موضوع نيازهاي جوانان با مشاركت فعال آنان انجام شود. علاوه بر آنكه برنامه‌هاي اوقات فراغت جوانان بايد مستمر، پويا و پيوسته باشد چرا كه اجراي برنامه‌هاي مقطعي و ناهماهنگ چندان مفيد نخواهد بود.

در پايان اين طرح نيز به برنامه‌هايي اشاره شده كه در صورت اجراي آنها مي‌توان آينده اميدوار‌كننده‌اي را نسبت به اوقات فراغت جوانان انتظار داشت؛ برنامه‌هايي چون: اصلاح نگرش و فرهنگ‌سازي، تقويت نقش خانواده و نهادهاي مدني و همچنين بخش خصوصي در برنامه‌هاي فراغتي، بهينه‌سازي زير ساخت‌هاي فراغتي، توسعه كمي و كيفي برنامه‌هاي فراغتي و توانمندسازي ساختارهاي اجرايي مرتبط با اوقات فراغت جوانان.

بررسي تغيير نحوه گذران وقت فراغت در خانواده‌هاي تهراني طي سه نسل

معرفي يك پايان‌نامه تحصيلي                            تحقیق کننده    محمدرضا امرالهی

بررسي تغيير نحوه گذران اوقات فراغت در خانواده‌هاي شهر تهران طي سه نسل، عنوان پايان‌نامه كارشناسي ارشد «منوچهر اشرف‌الكتابي» است كه با حمايت دانشگاه تهران انجام شده است. جامعه آماري اين تحقيق شامل سه گروه است. نخست كليه خانواده‌هاي ساكن در هريك از مناطق 22 گانه شهر تهران كه سن سرپرست خانواده يا همسر آنها70-45 سال باشد، دوم والدين روساي خانواده‌هاي مذكور و والدين همسران آنان(پدر و مادر شوهر، پدر و مادر زن) و سوم، آخرين فرزندان متأهل خانواده‌هاي مذكور و همسران آنها (پسر و عروس، دختر و داماد) هستند.

در جريان تعيين نمونه‌هاي مورد نظر در مرحله اول، خانواده بايد داراي حداقل يك فرزند دختر يا پسر باشد. نسبت اين نوع خانواده‌ها به كل خانواده‌هاي ساكن شهر تهران 34% است. با ورود جامعه آماري سوم، داشتن حداقل يك فرزند (دختر يا پسر نسل سومي) براي پاسخگوياني كه ازدواج كرده‌اند، بديهي است. با ورود شرط سوم حجم جامعه آماري مطالعه حاضر محدودتر شد.

در ويژگي چهارم نيز «مسلمان بودن» نمونه مورد بررسي بود. طبق اطلاعات مركز آمار ايران از سرشماري سال 1375 تعداد يك ميليون و 660 هزار و 219 خانوار معمولي در تهران ساكن بوده‌اند كه در اين ميان تعداد 565 هزار و 734 خانوار دو ويژگي اول و دوم مورد نظر اين مطالعه را داشته‌اند. از آنجا كه آمار به دست آمده فقط داراي ويژگي اول و دوم است در مراحل تعيين حجم نمونه، به دو شرط اول و دوم اكتفا شد و رقمي معادل 383 خانوار به دست آمد.

شيوه جمع‌آوري اطلاعات اين تحقيق نيز از طريق روش مطالعه اكتشافي، مطالعه اسنادي و روش پيمايشي از طريق پرسشنامه و مصاحبه حضوري است. هدف اين پژوهش بررسي يكي از ابعاد خانواده، يعني چگونگي تغييرات گذران اوقات فراغت در خانواده‌هاي مسلمان ساكن تهران طي سه نسل است.

اهميت موضوع به اين شكل است كه نهادهاي اجتماعي در حال تغيير هستند، در نتيجه جامعه نيز در حال تغيير است. خانواده نيز به عنوان يكي از نهادهاي اساسي جامعه از اين تغيير دور نمانده است. به نظر مي‌رسد نهاد تازه‌اي كه كاركردهاي اقتصادي، سياسي، اجتماعي و فرهنگي دارد در جامعه شكل گرفته و مفهوم تازه‌اي پيدا كرده است كه «فراغت» نام دارد. مفهوم فراغت در جامعه روستايي، سنتي با مفهوم فراغت در جامعه شهري، صنعتي متفاوت است. اين موضوع در صد سال اخير به دليل مسئله مدرنيته در ايران داراي اهميت خاصي است.

چارچوب نظري به كار گرفته در اين تحقيق براي بررسي اوقات فراغت در نزد شهروندان تهراني، با تاكيد بر ديدگاه كاركردگرايي پارسونز است.

در اين تحقيق شاخص پايگاه اقتصادي، اجتماعي براي افراد سه نسل محاسبه شده است. براي ساختن اين شاخص، متغيرهاي وضع تحصيلات، منشأ جغرافيايي، وضع اشتغال و ميزان درآمد افراد به كار برده شده است. بر اساس يافته‌هاي نظري پژوهش حاضر، ديدگاه كاركردگرايي با تاكيد بر نظرات پارسونز است كه از اين ديدگاه مواردي كه دلالت بر اوقات فراغت مي‌كند را بايد جزيي از فرآيند جامعه‌پذيري افراد به حساب آورد كه به يادگيري ارزش‌ها و هنجارها و در نهايت حفظ نظام اجتماعي يك جامعه مدد مي‌رساند. از ديدگاه صاحبنظران اين مكتب امور فراغتي، امروزه كاركردي مشابه نهادهاي خانواده، آموزش و پرورش و دين را دارد كه به تداوم و انتقال هنجارها و ارزش‌هاي اجتماعي يك جامعه ياري مي‌رساند و در واقع هم مبين وفاق در يك جامعه است و هم تقويت كننده آن. اين امور مي‌تواند به حفظ الگوهايي كه توسط نظام فرهنگي جامعه طراحي مي‌شود ياري رساند و از اين طريق به كاستن تنش‌ها و تقويت حس تعلق اجتماعي در نزد شهروندان منجر شود. اين ديدگاه ارزش‌ها و هنجارهاي مشترك را براي جامعه اساسي مي‌داند و بر نظم مبتني بر توافق‌هاي ضمني تاكيد دارد و براي دگرگوني اجتماعي حركت مي‌كند.

طبق نتايج پژوهش حاضر، بيش از 90 درصد پاسخگويان يا از اول زندگيشان ساكن تهران بوده‌اند و يا بيش از 21 سال است كه در تهران زندگي مي‌كنند.

از ميان گروه مورد مطالعه 74 درصد از مادران پاسخگو بي‌سواد هستند و 2/52 درصد از پدران نيز سواد خواندن و نوشتن ندارند. مقايسه تطبيقي نحوه گذران اوقات فراغت بين افراد سه نسل نشاندهنده تغييرات و ويژگي‌هاي خاص در هر نسل است. پژوهشگر معتقد است در ميان مردان بيش از 43 درصد مردان نسل اول اصلاً اوقات فراغت نداشته‌اند. در ساعاتي كه كار نمي‌كرده‌اند يا در منزل استراحت مي‌كرده‌اند و يا به كارهاي تعميري منزل مي‌پرداخته‌اند. اين ميزان در ميان نسل دوم 2/25 درصد و در نسل سوم تقريباً نصف ميزان نسل اول، يعني8/21 درصد كاهش يافته است. در مقايسه با مردان هر نسل، تعداد زناني كه اوقات فراغت ندارند بيش‌تر است. زناني كه در ساعات غير از استراحت به خانه‌داري و بچه‌داري مي‌پرداختند يا مي‌پردازند در نسل اول بيش از 51 درصد فراواني نسبي دارند و در نسل دوم 32 درصد و در نسل سوم 24 درصد كل زنان نسل خود هستند. 3/13 درصد مردان نسل اول در اوقات فراغت به انجام فرائض ديني اعم از واجبات و مستحبات مي‌پرداخته‌اند. اين عده دومين گروه پر جمعيت در امر نحوه گذران اوقات فراغت در اين نسل هستند. در نسل دوم عده‌اي كه اينگونه اوقات فراغت خود را مي‌گذرانند به لحاظ فراواني جمعيت پنجمين گروه و در نسل سوم دهمين گروه هستند. تعداد زنان نسل اول در مورد انجام فرائض ديني در اوقات فراغت از مردان اين نسل كمتر است اگرچه آنان هم دومين گروه پر جمعيت فراواني يعني 1/12 درصد هستند. اما زنان نسل دوم خيلي بيش‌تر از مردان اين نسل در اوقات فراغت به انجام فرائض ديني خود مي‌پردازند. يعني 3/13 درصد به طوري كه از حيث فراواني جمعيت اين گروه در رده دوم زنان نسل دوم قرار دارند. در ميان زنان نسل سوم تعداد افرادي كه در اوقات فراغت به انجام فرائض ديني‌شان مي‌پردازند با فاصله ناچيزي كمتر از مردان است. يعني 5/1 درصد در مقابل 6/1 درصد. به طور كلي روند تغييراتي كه در نحوه گذران اوقات فراغت در سه نسل مشاهده مي‌شود از انواع بسيط، ساده و كم تنوع در نسل اول به سمت مجموعه‌اي از چندين نوع فعاليت در ابعاد گوناگون در نسل‌هاي دوم و سوم سير كرده است.

در عين حال روند تغييرات در اين زمينه چه كاهش و چه در افزايش موارد، همواره از نسل سوم «به ترتيب» و «خطي» نيست و گاه در طي اين سه نسل نوسان دارد. در ميان مردان و زنان نسل اول تعداد مسافرت‌هايي كه به منظور زيارت و ديدار اقوامشان صورت گرفته است بيش‌تر از مسافرت‌هاي تفريحي‌شان بوده است، در حالي كه اين نسبت در مورد زنان و مردان نسل دوم و سوم كاملاً برعكس است. شركت‌كنندگان در دوره‌هاي آموزشي‌اي مانند كلاس‌هاي خياطي و گلدوزي، زبان، بدنسازي، كامپيوتر و000 تنها در ميان افراد نسل سوم ديده مي‌شود و در نسل اول و دوم مورد مطالعه ما وجود ندارد.

پژوهشگر معتقد است در مورد مطالعه كردن به عنوان يكي از راه‌هاي گذران اوقات فراغت نكته قابل توجه تعداد بيشتر زنان و مردان نسل دوم نسبت به افراد دو نسل ديگر است. در نسل اول با مطالعه كتاب‌هاي عمدتاً ديني مانند قرآن، نهج‌البلاغه،‌ مفاتيح الجنان و برخي كتاب‌هاي ادبي و تاريخي مانند شاهنامه، ديوان حافظ و...، 6/8 درصد مردان و 8/1 درصد زنان اوقات فراغت خود را پر كرده‌اند. ولي مطالعه در نزد افراد نسل دوم هم طرفداران بيشتري داشته و هم دامنه آن گسترده‌تر شده است. مطالعه رمان‌ها، كتاب‌هايي معلومات عمومي، علمي، مطبوعات علاوه بر كتاب‌هاي شعر، تاريخ و... رواج داشته است.

در نسل سوم تعداد مطالعه‌كنندگان رو به كاهش گذارده است و اين عده هم بيشتر كتاب و مجلات مربوط به زمينه‌هاي خاص مانند ورزش، كامپيوتر، اطلاعات فني و حرفه‌اي، كارهاي دستي، خياطي، گلسازي، بافندگي، آشپزي، بچه‌داري، روانشناسي و... مطالعه مي‌كنند.

نكته قابل توجه ديگر در گرايش نسل سوم، رفتن به خانه والدين خود يا همسران آنان است. بيش از 14 درصد اين افراد در اكثر روزهاي تعطيل و به مناسبت‌هاي مختلف با همسر و فرزندان خود به منزل والدين مي‌روند كه اين به لحاظ فراواني جمعيت آنها در نسل سوم در رديف بالايي قرار دارد. اين در حالي است كه تنها حدود 5/2 درصد افراد اين نسل فقط با رفتن به خانه دوستان و آشنايان اوقات فراغت خود را سپري مي‌كنند.

اين تمايل زياد براي رفتن به منزل والدين در ميان زوج‌هاي جواني كه اكثراً داراي كودكاني در سنين زير 6 سال و يا در سنين مدرسه هستند و نياز به مراقبت مستمر و مداوم دارند، علاوه بر جنبه‌هاي عاطفي، اين ملاقات‌ها مي‌تواند جنبه بهره‌مندي از مساعدت و همياري از پدر و مادر، خواهران و برادران و به طور كلي حمايت آنان در نگهداري كودكان، راهنمايي و هفمكري و به طور كلي استراحت براي زوج‌هاي جوان داشته باشد.

پژوهشگر بر اساس يافته‌هاي اين پژوهش چنين نتيجه مي‌گيرد كه از انواع ساده و كم‌تنوع اوقات فراغت در نسل اول به سمت مجموعه‌اي از چندين نوع فعاليت در ابعاد گوناگون در نسل‌هاي دوم و سوم سير كرده است. در عين حال روند تغييرات در اين زمينه چه در كاهش و چه در افزايش موارد همواره از نسل او به نسل سوم به ترتيب و خطي نيست و گاه در طي اين سه نسل نوسان دارد.

بررسي‌ها نشان مي‌دهد كه مهم‌ترين عامل تعيين كننده در چگونگي گذران اوقات فراغت شرايط اقتصادي، فردي و خانوادگي است و همچنين يكي از مسائل مهم در چگونگي گذران اوقات فراغت نداشتن آزادي در انتخاب برنامه تفريحي است كه بيش‌تر ناشي از نظارت خانواده و جامعه است. معاشرت‌هاي خانوادگي بخش بزرگي از گذران اوقات فراغت را به خود اختصاص داده است و اين امر حاكي از آن است كه در ايران خانواده هنوز مقام مهمي را در چگونگي گذران اوقات فراغت دارد.

يكي ديگر از نتايج پژوهش حاضر اين است كه نمونه‌هاي مورد بررسي به چه ميزان اوقات فراغت خود را با مشاهده تلويزيون مي‌گذرانند. 3/54 درصد پاسخگويان اظهار داشته‌اند كه در منزل تلويزيون نمي‌بينند و اوقات فراغت خود را به نوعي ديگر مي‌گذرانند و 46 درصد اوقات فراغت خود را با ديدن تلويزيون پر مي‌كنند. بر اساس نتايج ديگر اين پژوهش 4/50 درصد از پاسخگويان وقتي در منزل هستند اوقات فراغت خود را با صحبت با همسر و فرزندان خود مي‌گذرانند و 6/49 درصد تمايلي به اين كار ندارند.

پژوهشگر به اين نتيجه رسيده است كه نوعي خلأ فراغتي در نحوه گذران فراغت جوانان ديده مي‌شود؛ به اين مفهوم كه بر اثر بي‌برنامگي و عدم برنامه‌ريزي دقيق و همه جانبه، نوعي گيجي، سردرگمي، ندانم‌كاري و وقت گذراني بيهوده در مورد پر كردن اوقات فراغت جوانان ديده مي‌شود كه بايد دولت برنامه‌ريزي‌هاي دقيق و جامعي در مورد اوقات فراغت جوانان داشته باشد؛ همچنين نزديك كردن دنياي كار و فراغت با يكديگر تا جايي كه جنبه الزام و اجبار كار و احساس فشار در حين كار از ميان برود.

ژپوهشگر معتقد است، يكي از نكات مهم در نحوه گذران اوقات فراغت تجاري شدن فراغت است كه چون بخش دولتي از عهده سرمايه‌گذاري و برنامه‌ريزي در گذران اوقات فراغت به طور كامل برنمي‌آيد بخش خصوصي وارد دنياي فراغت افراد مي‌شود و همچنين با از بين رفتن مراكز سنتي گذران اوقات فراغت و در نتيجه خلأ فراغتي و ايجاد زمان مرده و افزايش امكانات مادي افراد مخصوصاً‌ در جوامع شهري و صنعتي ايجاد مي‌شود و با توجه افراد به موضوع گذران اوقات فراغت، بخش خصوصي وارد عمل شده و با سرمايه‌گذاي بر روي گذران اوقات فراغت، از آن به عنوان ابزاري جهت بهره‌گيري منافع مادي و تخريب ارزش‌هاي اخلاقي افراد جامعه استفاده مي‌كند و در نتيجه پيامدهاي بسيار تلخ و ناگواري از لحاظ اخلاقي، فرهنگي و اجتماعي در جامعه بوجود مي‌آورد. ديگر اينكه مردم و جوانان در فشار تبليغات رسانه‌هاي جمعي قرار دارند و به‌نوعي، گذران فراغت را كاناليزه مي‌كنند. يعني سرمايه‌داران گذران اوقات فراغت را در جهتي كه منافع خودشان ايجاب مي‌كند مي‌كشانند و اين امر سبب سلب آزادي و تصميم‌گيري افراد مي‌شود و نتايج منفي اقتصادي، سياسي، فرهنگي، اجتماعي و اخلاقي به بار مي‌آورد. نتايج اين پژوهش نشان مي‌دهد كه مردم تقريباً درك درستي از اوقات فراغت ندارند و اكثراً اوقات فراغت را به معني تفريح، استراحت و بيكاري تصور مي‌كنند و رفتار آنان در اوقات فراغت مبهم و ناشناخته است. طبيعي است كه اين اوضاع به ميزان سواد و درآمد و سطح فرهنگ و خرده فرهنگ مردم بستگي دارد. در جامعه ما فكر مردم بيشتر متوجه تلاش براي تأمين حوائج زندگي است. حتي در سطح كار دوم و سوم و روي هم رفته از استفاده درست از اوقات فراغت و تاثير آن در ارتقاء و تعالي و تكامل خود غافليم.

پژوهشگر مي‌گويد با وجود امكاناتي كه در خانه و خانواده و از طرف دولت و بخش خصوصي وجود دارد به نظر مي‌رسد نقش خانه و خانواده در جذب اوقات فراغت بسيار موثر است همين امر باعث تحكيم مباني خانوادگي و همبستگي‌هاي عاطفي مي‌شود.

در اين پژوهش به نظر مي‌رسد كه نحوه گذران اوقات فراغت زنان در مقايسه با مردان به صورتي ضعيف و ناقص است. مخصوصاً در زمينه سرگرمي‌ها و فعاليت‌هاي بيروني از خانه كه از سنت‌هاي حاكم در جامعه و نظام اجتماعي شكل مي‌گيرد و دختران و زنان نسبت به پسران و مردان از آزادي كمتري در نحوه گذران اوقات فراغت برخوردار هستند. هرچند كه به تدريج بر اثر گذشت زمان و رشد و توسعه اجتماعي و اقتصادي و افزايش سطح فرهنگ از اين امر كاسته شده است.

محقق معتقد است كه وسايل ارتباط جمعي در گذران اوقات فراغت نقش موثري دارد و نشاندهنده نفوذ روزافزون وسائل فوق در نحوه زندگي آنها به خصوص در زمينه اوقات فراغت است.

همچنين معاشرت و مصاحبت و همدلي در گذران اوقات فراغت مردم نقش اساسي دارد. به نظر مي‌رسد شهري و صنعتي شدن جامعه و دگرگوني‌ ارزش‌ها، معاشرت‌ها، مصاحبت‌ها و همدلي‌ها را در گذران اوقات فراغت كمتر كرده است. در حال حاضر به نظر مي‌رسد جمع شدن اعضاي خانواده در خانه به خاطر استفاده مشترك از راديو، تلويزيون، ويدئو، ماهواره و يا كامپيوتر است تا اينكه بخواهند باهم باشند و اين نوع گذران اوقات فراغت منفعل است و به نظر مي‌رسد كه به مروز زمان اين مورد هم كاهش پيدا كند. بر اساس وضعيت اقتصادي خانواده هر فرد براي خودش يك راديو، ضبط، تلويزيون و كامپيوتر اختصاصي در اتاقش خواهد داشت، تا اينكه با هم باشند.

افراد گروه‌هايي كه از لحاظ سواد و تحصيلات و اقتصاد در سطح بالاتري قرار دارند از فراغت و امكانات فراغتي بيش‌تري برخوردارند و از وسايل و امكانات فراغتي بيش‌تري برخوردارند و از وسايل و امكانات رفاهي موجود در خارج از خانه بيشتر استفاده مي‌كنند به نظر مي‌رسد افرادي كه از امكانات مالي كمتري برخوردار هستند نسبت به افرادي كه از امكانات مالي بيش‌تري برخوردار هستند كمتر به گذران فراغت مي‌پردازند و علت آن هم اين است كه به كسب درآمد و تامين نيازهاي اوليه و اساسي زندگي خود و خانواده خود مي‌پردازند. بر اساس يافته‌هاي پژوهش حاضر مراكز سنتي گذران اوقات فراغت از قبيل قهوه‌خانه، امامزاده، مسجد، مراسم و مناسك مذهبي بتدريج نقش خود را در زمينه گذران اوقات فراغت اكثر مردم از دست مي‌دهند.